Raport Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Wzornictwo jest najpopularniejszą i najłatwiej dostępną dziedziną sztuki. Może kształtować gusta
świadomych odbiorców i rozwiązywać problemy indywidualne i społeczne. Obcowanie z pięknymi,
funkcjonalnymi, bezpiecznymi, dobrze zaprojektowanymi przedmiotami w otaczającym nas środowisku
cywilizacyjnym jest najbardziej demokratyczną formą obcowania z kulturą materialną.
Istotne znaczenie wzornictwa dla rozwoju konkurencyjnej gospodarki nie stoi w sprzeczności z jego
rosnącym znaczeniem dla kultury. We współczesnym świecie wzrasta znaczenie konwergencji zjawisk.
Przemysł i sztuka, czyli gospodarka i kultura, mogą i powinny wzajemnie korzystać ze swych zasobów
i wartości. Przewartościowana i poszerzona definicja kultury materialnej obejmuje obecnie przemysły oparte
o treści chronione prawami autorskimi takie, jak wzornictwo, architektura, media i reklama.
Rola wzornictwa, możliwości wykorzystania jego potencjału i wykształconej kadry projektantów
została już doceniona w sferze gospodarki, między innymi przez uwzględnienie go w priorytetach
i działaniach programów rządowych.

W dziedzinie kultury nie możemy jeszcze mówić o tego rodzaju przełomie. Instytucje kultury
i decydenci są dosyć zachowawczy, upowszechnianie wzornictwa jest jednak stymulowane przez samorządy, organizacje pozarządowe i działające komercyjnie firmy. Rosnące zainteresowanie społeczne wzornictwem, promowanie go przez media jako składowej jakości życia (life style?u) w połączeniu z niedostatecznym wspieraniem jego kulturotwórczej roli rodzi niebezpieczne zjawisko tabloidyzacji ? dostrzegania wyłącznie aspektu atrakcyjności zaprojektowanej formy czy kolorystyki przedmiotu. W rzeczywistości wzornictwo oferuje znacznie więcej, jego rolą jest rozwiązywanie problemów społecznych (ekologia, oszczędność energii, zrównoważony rozwój, oswajanie nowych technologii) i indywidualnych (funkcjonalność, ergonomia).

Konieczna więc jest mądra krytyka wzornictwa po to, aby wskazywać na jego wartość dodaną.
Konieczny jest też program upowszechniania wzornictwa, w którym środki finansowe będą przeznaczane nie na instytucje, a na projekty programu obejmującego, zarówno tradycję, jak i dzisiejsze osiągnięcia.
Warto też wymienić konkretne rekomendacje dla poszczególnych obszarów funkcjonowania
wzornictwa, którymi są: postrzeganie wzornictwa jako przemysłu kultury, kształcenie i rozwój środowiska
projektantów wzornictwa, upowszechnianie wzornictwa, wykorzystanie tradycji polskiego wzornictwa oraz
ochrona praw autorskich. Podstawą tych rekomendacji są dostrzegane współcześnie tendencje, wymagające odpowiedniego dostosowania otoczenia w celu wykorzystania istniejących szans i przeciwdziałania zagrożeniom.

Wnioski i rekomendacje
1. Przeprowadzenie w Polsce wszechstronnych badań przemysłów kultury z wykorzystaniem wzorców
innych krajów europejskich. Interesujący jest wzorzec niemiecki, bliski polskiemu geograficznie
i kulturowo.
2. Akceptacja wzornictwa jako dziedziny kultury narodowej, zarówno w strategii rządowej, jak i praktyce
codziennej, także w postaci dostępu do finansowania działań dokumentujących tradycję i upowszechnianie.
3. Wprowadzenie wzornictwa jako jednego z priorytetów w programach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa
Narodowego.
4. Podjęcie współpracy międzynarodowej w zakresie wzornictwa w ramach unijnego programu rozwoju
regionu Morza Bałtyckiego, jako element polskiej propozycji wspieranej przez Urząd Komitetu Integracji
Europejskiej.
5. Zrewidowanie modelu wsparcia finansowego ? finansowanie programów i projektów misyjnych
w miejsce finansowania instytucji.
6. Uzupełnienie programów kształcenia (w tym na poziomie podyplomowym) o:
a. praktykę i zarządzanie wzornictwem;
b. wykorzystanie wartości wzornictwa dla rozwoju gospodarki;
c. polskie tradycje wzornictwa demokratycznego.
7. Kształcenie krytyków wzornictwa, podobnie jak krytyków sztuki, teatru czy literatury dla uniknięcia
ryzyka powierzchownego traktowania wzornictwa jako obszaru fun-and-joy w miejsce poważnej dyskusji
o jego roli w rozwiązywaniu współczesnych problemów.
8. Rozszerzenie programów wymiany międzynarodowej dla studentów.
9. Profesjonalizacja zawodu projektanta, wyraźne określenie poziomu kompetencji, jak i ewentualnie
specjalizacji tak, aby z jednej strony podwyższyć poziom zaufania ze strony przemysłu, a z drugiej strony
wskazać ścieżkę kariery zawodowej.
Raport opracowany na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jako jeden
z Raportów o Stanie Kultury.
10. Wspieranie międzynarodowej mobilności projektantów wzornictwa.
11. Wspieranie wydarzeń prezentujących wartość dodaną wzornictwa, którą jest rozwiązywanie problemów
ekonomicznych i społecznych oraz zapewnienie zrównoważonego rozwoju.
12. Wykorzystanie, wzorem krajów skandynawskich, polskiego wzornictwa, jego tradycji, współczesnych
osiągnięć polskich projektantów i silnego przemysłu w programach promocji Polski.
13. Wykorzystanie programów UNESCO, ICSID dla rozwoju przemysłów kreatywnych, w tym wzornictwa,
w celu budowania atrakcyjności aglomeracji miejskich dla ich mieszkańców.
14. Udostępnienie publiczności kolekcji wzorniczej Muzeum Narodowego, która jest unikalną na skalę
europejską narodową kolekcją wzornictwa, porównywalną z zasobami Victoria and Albert Museum
w Londynie.
15. Uwzględnienie projektowania wzorniczego w programach promocji ochrony praw autorskich.

Raport opracowany na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jako jeden
z Raportów o Stanie Kultury.

www.kongreskultury.pl